En Çok Tartışılan Nisa 34. Ayetinin Semantik Analizi ve Kur’ana Arzı

Giriş

Modern dünyada kadın hakları ve özgürleşme söylemleri sıklıkla iktisadi hayata katılım üzerinden kurgulanmakta; ancak bu süreç, kadının sırtındaki sorumluluk yükünü hafifletmek yerine onu çifte bir sömürü kıskacına almaktadır. Kapitalist sistemin “eşitlik” adı altında kadına yüklediği “evi geçindirme” kaygısı ile geleneksel zihniyetin kadını ilmi, mesleki ve kamusal alandan tecrit eden yaklaşımı, aynı madalyonun iki farklı yüzünü oluşturur. Oysa ilahi vahiy, insanı cinsiyeti üzerinden değil; sorumluluk, adalet ve liyakat ilkeleri üzerinden muhatap alarak mükemmel bir toplumsal denge inşa etmiştir. Bu dengenin en kritik nirengi noktalarından biri Nisâ Suresi 34. ayettir. Tarihsel süreçte metin bağlamından koparılarak ve hatalı tercümelerle “erkeklerin kadınlar üzerindeki mutlak saltanatı” şeklinde sunulan bu ayet; gerçekte kadını iktisadi baskı ve geçim kaygısından koruyan ilahi bir zırh niteliğindedir.

Özellikle, geleneksel tefsir birikiminde geleneksel kabullerle ve oryantalist okumalarda ise İslam’ı karalama gayesiyle en çok manipüle edilen nüşûz ve darabe kavramları özel bir parantez açılarak ele alınacaktır. Ayetin bütünsel mantığından ve vahyî ruhtan koparılarak “kadının itaatsizliği ve erkeğin kadını dövme yetkisi” şeklinde mealleştirilen bu iki kelime, yüzyıllardır din dışı çevrelerin saldırı malzemesi yapıldığı gibi, din adına kadına uygulanan psikolojik ve fiziki şiddetin de meşrulaştırma aracı kılınmıştır. Oysa Kur’an semantiği, Arap dilinin zengin varyantları, Nebi’nin ameli pratiği ve çağdaş akademisyenlerin tarafsız incelemeleri süzgecinden geçirildiğinde; bu kavramların kadına yönelik bir dayak veya sindirme mekanizması değil, aksine boşanma öncesinde aileyi korumayı hedefleyen hukuki ve psikolojik bir kriz yönetimi (geçici ayrılık/ilişkiyi askıya alma) olduğu sarsılmaz delillerle, dil bilimsel analizlerle ortaya koyulacaktır. Bu çalışma, kadının fıtratına ve yeteneklerine uygun olarak topluma hizmet etme imkânı sunan “çalışma hakkı” ile erkeğin omzuna bir yükümlülük olarak verilen “evi geçindirme zorunluluğu” arasındaki niteliksel farkı, Nisâ Suresi 34. ayet özelinde ve Kur’an’ın bütünsel adalet vizyonu çerçevesinde analitik bir süzgeçten geçirmeyi amaçlamaktadır. Nisâ Suresi 34. ayetteki kavramsal çarpıtmaları deşifre ederek toplumsal yaşamın kaçınılmaz bir gereği olan liyakat esasını yeniden hatırlatmayı amaçlamaktadır.

1- Kadının “Çalışma Hakkı” ile “Evi Geçindirme Zorunluluğu” Arasındaki Niteliksel Fark

Çocuğu, aileyi ve toplumu erkekle birlikte imar eden bir kadın için; “çalışma” kavramı sadece kapitalist çarkların bir dişlisi olmak veya sırf maddi bir zorunluluk olarak değil, bir ehliyet, hizmet, ilim ve toplumsal fayda (salih amel) boyutuyla değerlendirilmesi oldukça nitelikli bir yaklaşım olacaktır.

Sorumluluk Reddi Değil, Rol Ayrışması: Kadının evi geçindirme baskısı altına sokulmaması, kadını değersizleştiren değil, aksine onu ekonomik sömürüden ve aşırı yüklenmeden koruyan bir kalkan niteliğindedir.

Pragmatik Sömürüye İtiraz: Günümüzde kadının özgürleşmesi adı altında hem evdeki sorumlulukları üstlenmesi hem de dışarıda evi geçindirmek için ağır şartlarda çalıştırılması (çifte yük) kadını ezmektedir.

Vicdanlı bir yaklaşım, kadının “çalışma hakkı” ile “geçindirme zorunluluğu” arasındaki farkı net bir şekilde ortaya koyar.

Denge ve Bütüncül Adalet: İlim öğreten, toplum şekillendiren ve dünyayı erkekle beraber imar eden kadınların varlığı hayati bir ihtiyaçken; kadının ailenin geçim kaynağı haline getirilip baskılanması toplumsal dokuyu zedelemektedir.

2- Kadının Çalışması ve Evi Geçindirme Sorumluluğu Konusunda Kur’an’ın Ölçüsü

Kur’an-ı Kerim, iktisadi hayatı, aile içi görev dağılımını ve bireysel hakları son derece dengeli ilkelerle vazedilmiştir.

a. Evi Geçindirme Sorumluluğu Kimindir? (Evin Nafakasını Temin Etme Yükümlülüğü)

Kur’an-ı Kerim’de ailenin geçimini sağlama, evin masraflarını karşılama ve kadının ihtiyacını temin etme sorumluluğu tamamen erkeğe yüklenmiştir. Kadının evi geçindirme gibi bir dinî veya hukuki zorunluluğu yoktur.

Nisâ Suresi 34. Ayet: “Erkekler, kadınları koruyup gözetirler. Bu, Allah’ın her birine diğerinden farklı özellikler vermesi ve erkeklerin mallarından harcama yapmaları sebebiyledir…” (Nisâ, 4/34; Bayındır, 2017, s. 84)

Bakara Suresi 233. Ayet: “Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Bu, emzirmenin tamamlanmasını isteyen içindir. Annelerin örfe uygun yiyeceği ve giyeceği çocuk kendisinin olan babaya aittir. Kimseye gücünün yettiğinden fazlası yüklenmez. Ne anne çocuğu sebebiyle ne de çocuk kendisinin olan baba çocuğu sebebiyle zarara uğratılmalıdır. Mirasçıya düşen de bunun benzeridir. Eğer anne ve baba aralarında danışarak ve rıza göstererek çocuğu sütten kesmek isterlerse ikisine de bir günah yoktur. Çocuklarınızı emzirtmek isterseniz, örfe uygun vereceğiniz ücreti teslim ettiğiniz takdirde size bir günah yoktur. Allah’tan çekinerek korunun ve bilin ki Allah, yaptığınız her şeyi görendir.” (Bakara, 2/233; Bayındır, 2017, s. 37).

Bu ayet, daha önceki analizlerimizde vurguladığımız “kadının rızık temin etme ve evi geçindirme zorunluluğunun bulunmadığı, bu sorumluluğun tamamen erkeğe yüklendiği” tezinin açık bir delilidir.  Ayet metninde geçen “Annelerin örfe uygun yiyeceği ve giyeceği çocuk kendisinin olan babaya aittir” ifadesi; anne ve baba boşanmış olsalar dahi emzirme süresince kadının geçim, beslenme ve giyim masraflarının babanın üzerinde bir borç ve sorumluluk olduğunu net bir şekilde hükme bağlamaktadır. Kadına evi geçindirme yükümlülüğü verilmediği gibi, çocuğunu emzirdiği dönemdeki şahsi bakımı ve ihtiyaçları dahi babanın yükümlülüğüne verilmiştir (Bayındır, 2017, s. 37).

Bu ayetler ışığında; bir kadın evli olsun ya da olmasın, kendi geçimini veya ailesinin geçimini sağlama stresiyle yükümlü tutulmamıştır. Bekârken babasının/vasisinin, evliyken eşinin onun temel ihtiyaçlarını karşılama yükümlülüğü vardır. Kadın kendi arzusuyla aile bütçesine katkıda bulunursa bu onun için bir sadaka ve ihsan sayılır (Nisâ, 4/4), ancak bir mecburiyet kılınamaz.

1. Kadının Çalışması Yasak mıdır, Yoksa Hak mıdır?

Kur’an-ı Kerim, kadının çalışması, mülk edinme, tasarrufta bulunma, ticaret yapma ve emek harcama hakkını açıkça güvence altına almıştır. Kadının çalışması zorunluluk değil, bir haktır.

Kadına bu yükün verilmeyişini, kadınların “aklen, dinen eksik olduğu” veya “zayıf/yetersiz varlıklar olduğu” iddiasıyla ezmeye çalışan geleneksel söylem Kur’an ile çelişir.

Modern kapitalist sistemin kadınlara “özgürlük” adı altında sunduğu “sen de erkek gibi evi geçindirmek zorundasın” baskısı ve geleneksel anlayışın “kadın dışarda çalışamaz ve hiçbir işe karışamaz” bağnazlığı da Kur’ana aykırıdır.

İlahî sistemin kadını ekonomik sömürüden, geçim stresinden ve hayatın sert yıpratıcılığından koruyan bu muazzam muafiyetini bir “özgürleşme” maskesiyle fırlatıp atan; kadını hem evde hem dışarıda çifte sömürüye maruz bırakan modern/seküler feminist söylem de Kur’an ile çelişir.

Yüce Allah insanın fıtratını, sınırlarını ve taşıyabileceği yükleri en iyi bilendir (“Yine de yaratan bilmez mi? O, en ince ayrıntıyı bilendir, her şeyden haberdardır.” – Mülk, 67/14). Kadına rızık temini zorunluluğunun yüklenmemesi, onu pasifleştiren bir “yok sayma” değil; bilakis fizyolojik, psikolojik ve annelik/toplumsal yapıyı inşa etme süreçlerinde onu koruyan ilahi bir rahmet ve nimettir.

Nisâ Suresi 32. Ayet: “…Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır; kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır. Allah’tan, O’nun lütfunu isteyin…”

Tevbe Suresi 71. Ayet: “Mümin erkekler ve mümin kadınlar birbirlerinin velileridir. İyiliği emreder, kötülükten alıkoyarlar…”

Kadının öğretmen, hekim, alim, uzman veya yönetici olarak çalışması; toplumsal velayet ilkesi (Tevbe, 9/71) ve iyiliği yayma görevi doğrultusunda son derece kıymetlidir. Ancak bu çalışma, hayatını idame ettirme korkusuyla bir zorunluluktan değil, kendi iradesi, liyakati ve toplumsal fayda (salih amel) üretme hedefinden kaynaklanmalıdır.

Geçim Sorumluluğu Erkeğindir: Nisa suresi 34.ayetin emri olarak evin geçimini sağlama sorumluluğu erkeğindir. Bakara Suresi 233. ayette de annenin giyecek ve yiyecek ihtiyacını karşılamak babaya yüklenmiştir. Kadın, sistem veya eşi tarafından “evi geçindirmek zorundasın” baskısı altına alınamaz. Erkek bu görevi hakkaniyetli bir şekilde yerine getirdiği oranda ailenin ve toplumun koruyucusu ve kollayıcısı durumundadır. Kadın için Evin/Ailenin Geçimini Sağlama Zorunluluğunun Olmaması Bir Nimet ve Korumadır: Bu sayede kadın, hayatın zorlu iktisadi kavgaları altında ezilmek zorunda kalmaz. Kazanırsa kendi mülkü olur; harcarsa kendi lütfu ve sadakası olur.

Çalışmak İradî Bir Haktır: Kadın, yetenekleri, eğitimi ve toplumsal ihtiyaca göre iffet, adalet ve liyakat ilkeleri çerçevesinde çalışabilir, üretebilir ve kazanabilir. Kadının çalışmasının engellenmesi veya eve hapsedilmesi başka bir aşırılıktır; kadının omzuna geçim kaygısı ve aile güvenliği gibi ağır bir yükün bindirilip sömürülmesi başka bir aşırılıktır.

Kazanılan Mal Kadınındır: Kadın çalışıp para kazandığında, bu para üzerinde erkeğin veya bir başkasının zorunlu bir hakkı yoktur. Kadın dilerse bunu aile bütçesine katkı olarak paylaşır, dilerse şahsi tasarrufunda tutar. Bu denge; kadını hem kapitalist sistemin geçim baskısından korur hem de onun bir birey olarak ilmi, fikri ve mesleki gelişiminin önünü açar.

İnsanlığa Hizmet ve İlim Hakkı: Nisâ Suresi 32. ayette “Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır, kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır” buyurularak kadının üretim, tasarruf ve emek hakkı güvenceye alınmıştır. Tevbe Suresi 71. ayette ise kadın ve erkeğin birbirinin “velisi” olarak iyiliği egemen kılma ve topluma hizmet etme sorumluluğu ortak kılınmıştır.

Özetle: Kadının evi geçindirme zorunluluğu yoktur; ancak ilim, öğretmenlik, hekimlik, sanayi, akademi ve yönetim gibi her alanda insanlığa hizmet etme ve çalışma hakkı vardır. Bu hakkı kullanması tercihine kalmış.

3- Tartışma Konusu Yapılan Nisâ Suresi 34. Ayetteki Kelimelerin Analizi

Nisâ Suresi 34. ayet, geleneksel meallerde sıklıkla “Erkekler kadınların hâkimidir/üstünüdür” şeklinde çevrilerek geleneksel kabullere dayanak yapılmıştır.

Oysa kelimelerin kök anlamları, gramer yapısı ve Kur’an’ın genel adalet, takva ve velayet (Tevbe, 9/71) ilkeleri ışığında bütüncül bir yaklaşımla ele alındığında ayetin doğru ve dengeli meal-anlamı şu şekilde ortaya çıkmaktadır:

Nisâ Suresi 34. Ayet Meal / Anlamı:

“Erkekler, kadınları koruyup gözetirler. Bu, Allah’ın her birine diğerinden farklı özellikler vermesi ve erkeklerin mallarından harcama yapmaları sebebiyledir…” (Nisâ, 4/34; Bayındır, 2017, s. 84)

Alternatif olarak daha geniş şekilde çevirirsek; “Erkekler, kadınların koruyup gözeticisidirler (bakımını, güvenliğini ve geçimini sağlama sorumluluğunu üstlenmişlerdir). Bu durum, Allah’ın insan türünün kimine kiminden farklı yetenekler ve imkânlar vermiş olmasından ve erkeklerin kendi mallarından (ailenin geçimi için) harcama yapmalarından kaynaklanmaktadır. Bu sebeple dürüst, erdemli ve sorumluluk sahibi kadınlar, (Allah’a) gönülden itaatkârdırlar ve Allah’ın koruduğu gibi, gaybı (ailevi mahremiyeti, eşlerinin haklarını ve evdeki güveni) korurlar…” (Nisâ, 4/34)

Metin ve Bağlam Analizinin Özeti

“Kavvâmûn” ( قوََّامُونَ): Hâkim, müstebit yönetici veya efendi demek değildir. Bir şeyin üzerine titreyen, onun ihtiyaçlarını karşılayan, kadına bakan, koruyan, kollayan ve adaletle sorumluluk üstlenen “koruyup gözetici / kollayan” demektir (Yazır, 1935, c. 2, s. 1348). Süleymaniye Vakfı mealinde “kavvâm” kelimesi “hâkim/üstün” olarak değil, “koruyup gözeten / kollayan” şeklinde çevrilmektedir. Bu da erkeğin rolünün bir üstünlük değil, sorumluluk ve hizmet olduğu tezini güçlendirir (Bayındır, 2017, s. 84).

“Bimâ faddalallâhu ba‘dahum ‘alâ ba‘d” ( بِمَا فضََّلَ  اللّٰ ُ بَعْضَهُمْ  عَلٰى بَعْ ض): (“Allah’ın, insanların kimini kimine (farklı yetenek, imkân ve özelliklerle) üstün/farklı kılmış olması sebebiyle…”)

“Bimâ faddalallâhu ba‘dahum ‘alâ ba‘d”  cümlesi, cinsiyet belirten bir üstünlük cümlesi değildir. “Allah’ın insan türünün kimini kimine farklı/üstün kılmış olması” demektir. Buradaki fark; manevi bir mertebe üstünlüğü değil, iktisadi, sosyal, fiziki ve işlevsel rol dağılımıdır (Râzî, 1990, c. 10, s. 88).

Faddala ( فَضَّلَ): “Farklı kıldı”, “üstün kıldı”, “avantajlı/donanımlı kıldı”.

Bu kelime cinsiyete dayalı mutlak ve manevi bir şeref üstünlüğü değil; toplumsal rol dağılımında kimine

(erkeğe) koruma ve nafaka sağlama gücü, kimine (kadına) annelik ve nesli imar etme yetisi gibi karşılıklı işlevsel avantajlar ve imkânlar verilmesidir.

Ba‘dahum ( بَعْضَهُمْ): “Onların kimini / bazısını” (Buradaki –hum zamiri eril çoğuldur ancak Arapçada hem kadın hemde erkeklerden oluşan tüm insan topluluğunu ifade eder).

‘Alâ ba‘d ( عَلٰى بَعْ ض): “Kimine / bazısına”.

1. ‘Alâ ba‘d Kelimesinin Gramatik Tahlili:

Cinsiyet Çift Taraflı Bir Simetriye İndirgenmiştir: Arapçada bir grubun başka bir gruba mutlak üstünlüğünü ifade etmek için özne ve nesnenin açıkça zikredilmesi gerekir. Eğer ayet, iddia edildiği gibi erkeğin kadına mutlak üstünlüğünü ilan etmek isteseydi dil bilgisel yapı şu şekilde kurulmalıydı:

Faddalallâhu’r-ricâle ‘ale’n-nisâ (Allah erkekleri kadınlara üstün kıldı)

Oysa vahyî kelam bu kalıbı reddetmiş ve ba‘dahum (onların kimini) kelimesini ‘alâ ba‘d (kimine) edatıyla bağlamıştır.  Ba‘d (بعضا): Bütünün bir parçası demektir.  ‘Alâ (على): Üzerinde olmayı, öncelik veya avantajı ifade eder. Ayette her iki tarafta da aynı nötr kelime (ba‘d) kullanılmıştır. İki tarafın da aynı kavramla temsil edilmesi, dilsel açıdan karşılıklı ve kapalı bir döngü (mütedâhil simetri) yaratır. Yani: “X grubunun bazı yönleri Y grubundan, Y grubunun bazı yönleri de X grubundan üstün/avantajlı kılınmıştır.” Eğer ‘alâ ba‘d ifadesi tek taraflı bir erkek üstünlüğü olarak okunursa, Arap dilinin kendi mantığı ihlal edilmiş ve ayette yazmayan bir özne-nesne ilişkisi metne zorla monte edilmiş olur (İbn Âşûr, 1984, c. 5, s. 38).

2. Mantıksal Analiz: Mutlak Üstünlük Değil, “Çapraz / Göreceli Avantaj”

Mantık biliminde iki nitelik kıyaslanırken mutlak (mutlak) ve göreceli (nispî) ayrımı yapılır.

Bir irade “A topluluğu B topluluğundan her bakımdan üstündür” derse bu mutlak hiyerarşidir. Ancak “İnsanların kimini kimine üstün kıldık” (ba‘dahum ‘alâ ba‘d) dediğinde bu, işlevsel görev dağılımı (farklılaşma) anlamına gelir.

Erkeğin ‘alâ ba‘d (bir tarafta) avantajı: Fiziki yapı, koruma, dış dünyaya karşı koruyuculuk ve evi geçindirip nafaka sağlama zorunluluğudur (mali yükümlülük).

Kadının ‘alâ ba‘d (diğer tarafta) avantajı: Doğurganlık, nesli devam ettirme, merhamet ve duyusal zekâ ile insan türünü inşa etme, ailenin mahremiyetini ve iç dengesini sağlama yetisidir.

Dolayısıyla ‘alâ ba‘d ifadesi bize şunu fısıldar: Hiçbir cinsiyet tek başına eksiksiz değildir. Allah, birine verdiğini diğerine vermeyerek iki tarafı da birbirine muhtaç kılmıştır. Erkeğin kadına karşı bir alandaki yetkinliği, kadının erkeğe karşı başka bir alandaki yetkinliğiyle dengelenmiştir.

3. Vahyî Bütünlük: Takva ve Adalet İlkesiyle Uyum

Kur’an-ı Kerim mantıksal bir bütündür; ayetler birbirini tefsir eder ve çelişki barındırmaz (Nisâ, 4/82).   Eğer ‘alâ ba‘d ifadesine “Erkek kadından üstündür” anlamı yüklenirse, Kur’an’ın en temel varoluş kanunu olan “Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız takvaca en ileri olanınızdır” (Hucurât, 49/13) ilkesi çöker. Çünkü cinsiyet, insanın kendi iradesiyle seçmediği doğuştan gelen bir olgudur. Yüce Allah’ın, insanın kendi elinde olmayan “biyolojik cinsiyeti” bir üstünlük sebebi sayması O’nun sonsuz adaletiyle bağdaşmaz. ‘Alâ ba‘d kelimesi tam da bu adaleti korumak için oradadır: Cinsiyet bir şeref veya mertebe üstünlüğü değil; toplumsal yaşamın sürmesi için verilmiş geçici bir rol ve işlev dağılımıdır.

Özetle; ‘Alâ ba‘d ( عَلٰى بَعْ ض) ifadesi; – Dilsel olarak: Tek taraflı bir mutlaklığı imkansız kılar.

• Mantıksal olarak: İki cinsiyetin farklı alanlardaki üstünlüklerinin birbirini tamamladığını (çapraz avantajı) ispatlar.
• Ahlaki olarak: Erkeğin omzundaki “geçim sağlama” sorumluluğunun bir ayrıcalık değil, bir yükümlülük olduğunu tesciller.

4- “Faddala” Kelimesi Neden “Erkekleri Kadınlardan Üstün Kıldı” Diye Çevrilemez?

Cinsiyet İfadesi Yoktur: Eğer ayette sadece erkeklerin kadınlara üstün kılındığı kastedilseydi, Arapça gramer kuralı gereği “faddala’r-ricâle ‘ala’n-nisâ” (erkekleri kadınlara üstün kıldı) şeklinde sarih bir ifade kullanılırdı.

Karşılıklı İmkân Farklılığı: Ayette “ba‘dahum ‘alâ ba‘d” (bazısını bazısına) denilerek, hayatın ve toplumun içinde insanların (erkeklerin ve kadınların) birbirlerine karşı farklı alanlarda avantajlı, üstün ve donanımlı kılındığı ifade edilmektedir (İbn Âşûr, 1984, c. 5, s. 38). Erkeğin fiziki veya iktisadi alandaki sorumluluk üstlenme avantajına karşılık; kadının doğurganlık, annelik ve toplumsal nesli inşa etme gibi kendine has üstünlükleri vardır. Bazı konularda erkekler, bazı konularda da kadınlar üstün olduğu için (Nisa 4/32) biri diğerini tamamlar. (Rum 30/21. Ayetine göre,  Allah Teala, eşler arasına sevgi ve merhamet bağı koyarak iyi bir aile kurmalarının yolunu açmıştır (Süleymaniye Vakfı, t.y.).

“Ve bimâ enfekû min emvâlihim” ( وَبِ مَ ا  انَْفقَوُا مِنْ  امَْوَالِهِمْ): (Mallarından harcamaları sebebiyle): Erkeğe verilen koruyup gözetme rolünün temel şartıdır. Erkeğe tanınan bu işlevsel yetki, doğuştan gelen bir ayrıcalık veya üstünlük sebebi değil; ailenin mali geçim yükünü (aileyi geçindirme nafakasını) tek başına bizzat yüklenmesinden doğan sosyo-ekonomik bir görev, idari ve koruyucu bir mükellefiyettir.

5- “Fe’s-Sâlihâtu Kânitâtün Hâfizâtün Lil-Gaybi Bimâ Hafizallâh” Cümlesinin Analizi 

“Fe’s-Sâlihâtu Kânitâtün Hâfizâtün Lil-Gaybi Bimâ Hafizallâh”: “Dürüst ve erdemli kadınlar; (Allah’a) gönülden bağlıdırlar ve Allah’ın koruduğu gibi (gıyabında/mahremiyette eşlerinin haklarını, kendi iffetlerini ve ailevi güveni) korurlar.”

Kelime Kelime Anlam Çözümlemesi:

Fe’s-sâlihâtu ( فَالصَّ الِحَاتُ): “Bu sebeple dürüst, erdemli ve dinde barışçı/islah edici olan kadınlar…” (Dürüstlüğü ve toplumun imarını ilke edinenler).

Kânitâtün (  قاَنِتاَت): “Gönülden bağlı, içtenlikle itaat eden kadınlardır…” (Arapçada ‘kunut’, fani bir insana değil; Allah’a ve O’nun koyduğu ilahi ilkelere samimiyetle boyun eğmektir).

Hâfizâtün (  حَافِظَات): “Muhafaza eden, koruyan kadınlardır…”

Lil-gaybi ( لِلْغيَْبِ): “Gıyabında / duyularla görülmeyen alanda…” (Eşlerinin bulunmadığı anlarda, mahremiyet alanında, evdeki güven ve sadakat hususunda).

Bimâ hafizallâh (بِمَا حَفِظَ  اللَّّ ُ): “Allah’ın koruması sayesinde / Allah’ın muhafaza edilmesini emrettiği ilkeler gereğince…”

“Fe’s-sâlihâtu kânitâtün hâfizâtün…”   

Bu üç kavramın ( Es-Sâlihât, Kânitât ve Hâfizât) akli ve mantıksal analizi şöyledir:

1. Es-Sâlihât ( الصَّالِحَاتُ): “Erdemli ve İslah Edici Kadınlar”

Mantıksal Analiz: “Sâlih”, sadece pasif bir iyiliği değil; aktif olarak iyiliği üreten, bozulmayı önleyen ve bulunduğu ortamı ıslah eden kişiyi ifade eder. Kur’an kadını edilgen bir nesne olarak değil; ahlaki duruşuyla aileyi ve toplumu inşa eden aktif bir ahlaki özne olarak konumlandırır.

2. Kânitât ( قاَنِتاَت): “Allah’ın İlkelerine İçtenlikle Bağlı Olanlar”

Mantıksal Analiz: “Kunut” (قنوت) kavramı, Kur’an dili boyunca sadece Allah’a gösterilen gönüllü ve içten boyun eğmeyi/itaati ifade eder (örn. Meryem 3/43, Ahzâb 33/35). Bu kavram erkeğe veya fani bir otoriteye itaat için kullanılmaz. İfadenin mantığı nettir: Erdemli kadın, bir erkeğin baskısına değil; Allah’ın vazettiği adalet, iffet ve ailevi ilkelere özgür iradesiyle ve samimiyetle (ihlasla) bağlı olan kadındır. Ayette geçen “Kânitât” (  قاَنتِاَت) kavramı, Allah’ın emirlerine, evlilik akdine ve ahlaki ilkelere samimiyetle bağlı olan, iffetini ve ailenin mahremiyetini koruyan, dürüst ve erdemli kadınları tanımlar (İbn Âşûr, 1984, c. 5, s. 41). 

3. Hâfizât ( حَافِظَات): “Mahremiyeti, Hakları ve Güveni Koruyanlar”

Mantıksal Analiz: Ayetin devamındaki “hâfizâtün lil-gaybi bimâ hafizallâh” ifadesi, koruma eyleminin temelini açıklar. Kadının koruduğu şey (gayb: ailevi mahremiyet, eşlerin hakları, evdeki güven ve sadakat); erkeğin emrettiği değil, “Allah’ın korunmasını emrettiği (bimâ hafizallâh)” ilahi sınırlar ve haklardır. Kadın, ailenin onurunu ve mahremiyetini kocasından korktuğu için değil, Allah’a olan iman ve takva sorumluluğundan dolayı korur. Özetle; Kur’an’ın bu üçlü tanımı (Sâlihât – Kânitât – Hâfizât); kadının ahlaki eylemlerinin merkezine koca otoritesini değil, Allah ile olan takva bağını koyar. Erdemli kadın; esaret altında ezilen değil, bilinçli bir imanla Allah’ın yasalarına uyan, aileyi ıslah eden ve ilahi ilkeleri muhafaza eden güçlü bir karakterdir.

Bimâ faddalallâhu ba‘dahum ‘alâ ba‘d)) بِمَا فضََّ لَ اللّٰ ُ بَعْضَهُمْ  عَلٰى بَعْ ض

Bu ifadenin doğrudan erkeklerin kadınlardan doğuştan veya mutlak anlamda üstün olduğu şeklinde tercüme edilmesi, hem ayetin kendi dil bilgisel yapısına hem de Kur’an’ın genel adalet ve takva ilkelerine zıttır.

Burada mutlak ve tek taraflı bir erkek üstünlüğünden değil; insanlar arasındaki karşılıklı yetenek, imkân ve rol farklılığından (farklı alanlardaki üstünlüklerden) bahsedilmektedir.

Arapçada faḍḍala ( فَضَّلَ) fiili ve bundan türeyen fadl kavramı, sadece ahlaki veya manevi bir “üstünlük/şeref” anlamına gelmez. Kur’an kullanımında bu kavram:

• Farklı niteliklerle donatmak,
• İmkan, avantaj ve sorumluluk bakımından farklı kılmak, – Görüş ve rol bakımından öne çıkarmak anlamlarına gelir.

Allah insanları biyolojik, fizyolojik ve sosyo-ekonomik açıdan farklı imkanlarla yaratmıştır. Erkeğe yüklenen fiziki güç, koruma ve geçim sağlama (mali yükümlülük) gibi işlevsel avantajlar; erkeğe şahsi bir şeref veya üstünlük sağlamaz. Aksine, erkeğin omzuna ek bir sorumluluk ve mükellefiyet yükler. Kadının da doğurganlık, annelik, duygu derinliği ve nesli imar etme hususunda erkeğe kıyasla kendine has avantajları vardır. Yüce Allah toplumsal dengenin yürüyebilmesi için kimini kimine belirli alanlarda avantajlı (faddala) kılmıştır.

6- Nisa Suresi 34. Ayetin Bütünsel Mantığı ve Erkeğe Yüklenen “Kavvâm” Rolü

Nisâ Suresi 34. ayette geçen “Er-ricâlu kavvâmûne ‘alâ’n-nisâ” ( ال ِّرجَا ل  قوََّا مونَ  عَلَى ال نِّسَا ء) ifadesindeki “Kavvâm” ( قوََّا م) kelimesi, geleneksel meallerde “hâkim, efendi, yönetici veya üstün” olarak çevrilerek erkeğin kadına mutlak tahakkümü şeklinde sunulmuştur. Oysa filolojik yapı, ayetin iç bağlamı ve Kur’an’ın bütünlüğü ışığında bu kavramın “mutlak üstünlük” olarak çevrilemeyeceği açık ve sarsılmaz bir mantıkla şöyle ispatlanır:

1. Dilbilimsel İspat: “Kavvâm” Tahakküm Değil, Hizmet ve Sorumluluk İfadesidir

Kelime Kökü: Kavvâm, “kâme” (ayakta durmak) kökünden mübalağalı ism-i fâildir. Arapçada bir şeyin veya bir kimsenin “kavvâmı” olmak; onun üzerine titremek, ihtiyaçlarını görmek, koruyup gözetmek, işlerini doğrultmak adaleti ayakta tutmak ve sorumluluk üstlenmek demektir (Yazır, 1935, c. 2, s. 1348).

Efendi-Köle Değil, Görevli İlişkisi: Kur’an’da bir topluluğa efendi veya hâkim olmak anlamında Amîr, Sultân, Hâkim veya Mâlik gibi kavramlar kullanılır. Eğer erkek kadının emredici efendisi olsaydı bu kavramlar seçilirdi. Kavvâm ise iktidarı değil, hizmeti, korumayı ve yükümlülüğü ifade eder.

2. Ayetin İç Bağlamı: “Kavvâmlık” Doğuştan Hak Değil, Şarta Bağlı Bir Görevdir

Ayet, erkeğin neden “kavvâm” olduğunu iki somut şarta bağlar:

Bimâ faddalallâhu ba‘dahum ‘alâ ba‘d (Allah’ın insanların kimine kiminden farklı imkân ve yetenekler vermesi sebebiyle).

Ve bimâ enfekû min emvâlihim (Erkeklerin kendi mallarından harcama yapmaları / nafakayı sağlamaları sebebiyle).

Mantıksal Sonuç: Ayette erkeğin koruyup gözetici rolü, erkeğin doğuştan sahip olduğu aristokratik bir cinsiyet üstünlüğüne değil; ailenin geçimini (nafakayı) ve emniyetini bizzat üstlenmesi borcuna bağlanmıştır. Erkeğe yüklenen kavvamlık görevi; sosyo-ekonomik görevin (nafaka yükünün) getirdiği işlevsel bir sorumluluktur. Bir hak veya yetki şarta bağlanmışsa, o yetki mutlak ve doğuştan gelen bir üstünlük olamaz; iktisadi ve işlevsel bir sorumluluktur (Râzî, 1990, c. 10, s. 88).

3. Ev İçi ve Ailevi Sorumluluklar: Prof. Dr. İlhami Güler, Nisâ Suresi 34. ayette geçen “kavvâm” (koruyup gözetici/yönetici) kavramını, kadının siyasal ve kamusal alandaki konumu ile kadının yöneticiliği bağlamında doğrudan analiz etmiştir. Güler, geleneksel tefsirlerde bu ayetin erkeklerin kadınlar üzerinde mutlak bir siyasi ve hukuki egemenliği (tahakkümü) şeklinde yorumlanmasını eleştirir. Ayetteki kavvâmlık rolünün ev içi ve ailevi sorumluluklarla (özellikle iktisadi yükümlülükle) sınırlı olduğunu, bunun kadınların kamusal alanda idareci, hâkim veya devlet başkanı olmasına engel teşkil edecek genel bir “erkek egemenliği” hükmü taşımadığını savunur (Güler, 2018, s. 124).

4. Tevhid ve Adalet Açısından İspat

Ayetlerin Çelişmezliği: Kur’an’da mutlak üstünlük ölçütü tek bir ayetle tescillenmiştir: “Şüphesiz Allah katında en üstün/değerli olanınız, takvaca en ileri olanınızdır” (Hucurât, 49/13). İnsanın kendi iradesiyle seçmediği cinsiyetini bir üstünlük sebebi saymak, ilahi adaletle bağdaşmaz.

Müminlerin Karşılıklı Velayeti: Tevbe Suresi 71. ayette “Mümin erkekler ve mümin kadınlar birbirlerinin velileridir (dostları, müttefikleridir)” buyrulur. Eğer erkek kadının mutlak üstün amiri olsaydı, kadının kamusal ve toplumsal alanda erkeği denetleme ve toplumsal velayet üstlenme hakkı (iyiliği emredip kötülükten alıkoyması) yok sayılırdı.

Özetle; kavvâm, bir tahakküm ve efendilik unvanı değil; ailenin emniyetini, korumasını ve nafakası yüklenen erkeğe verilmiş ağır bir hizmet, bakım ve koruyup gözetme sorumluluğudur. Erkeğe bir “saltanat” vermez; aksine omzuna mali, sosyal ve ahlaki bir “yük” sorumluluk bindirir.

5. Kur’an’ın Bütünlüğü Açısından Üstünlük Ölçütü

Kur’an-ı Kerim bir ayette söylediğini diğer bir ayette çürütmez. Eğer Nisâ 34’ten “erkek cinsiyet olarak kadından üstündür” sonucu çıkarılırsa, şu sarih ayetlerle çelişki doğar:

Hucurât Suresi 13. Ayet: “Şüphesiz Allah katında en üstün/değerli olanınız, takvaca en ileri olanınızdır.” (Üstünlük cinsiyette, ırkta veya servette değil; Allah’a sorumluluk bilincindedir.)

Nisâ Suresi 124. Ayet: “Erkek olsun kadın olsun, kim mümin olarak salih ameller işlerse, işte onlar cennete girerler…”

Nahl Suresi 97. Ayet: “Erkek veya kadın, kim mümin olarak salih amel işlerse, elbette ona hoş bir hayat yaşatacağız…”

İlahi adalet gereği, erkeğin sadece “erkek doğduğu için” Allah katında veya yaratılışta kadından üstün olması ve daha çok sevap alması söz konusu olamaz.  Özetle; Nisâ Suresi 34. Ayette cinsiyete doğrudan atıf yapılmayıp “ba‘dahum ‘alâ ba‘d” (insanların kimini kimine) denilerek, toplumdaki karşılıklı yetenek ve imkan farklılığına vurgu yapılmıştır. Buradaki “faddala” (üstün kılma), manevi/insani bir mertebe üstünlüğü değil; fiziki, iktisadi, sosyal ve işlevsel bir rol dağılımıdır. Erkeğe verilen rol bir “saltanat veya üstünlük” değil; ailenin geçimini ve güvenliğini sağlama zorunluluğundan doğan ağır bir mükellefiyet ve hizmet (kavvâmlık) sorumluluğudur.

7- Nisa 34. Ayetindeki “Nüşûz” ve “Darabe” Kavramlarının Analizi ve Kur’ana Arzı

Nisâ Suresi 34. ayette geçen nüşûz (نشُُوز) ve darabe ( ضَرَبَ) kavramları, hem oryantalist/seküler çevrelerin İslam’a yönelik eleştirilerinde hem de geleneksel fıkıh anlayışının geleneksel yorumlarında en çok suiistimal edilen iki anahtar ifadedir. Bu iki kavramın ayetteki bağlamından koparılarak “kadının itaatsizliği” ve “kadının dövülmesi” şeklinde sığ bir biçimde tercüme edilmesi; Kur’an’ın temel ilkelere dayanan adalet, merhamet, iffet ve insan onuru anlayışıyla açıkça çelişmektedir.

1. “Nüşûz” (نشُُوز) Kavramının Anlam Varyantları ve Bağlam Analizi

“Nüşûz” kelimesi Arapça dil bilgisinde “n-ş-z” (نشز) kökünden türemiştir. Sözlük anlamı itibarıyla yerden yükselmek, kabarmak, öne çıkmak, bulunduğu konumdan ayrılmak ve dikleşmek demektir (İbn Manzûr, 1990,

128. 5, s. 417). Geleneksel söylem bu kelimeyi kadına tahsis ederek “kadının kocasına itaatsizliği, başkaldırması” şeklinde daraltmıştır. Oysa Kur’an-ı Kerim’de nüşûz kavramı tek taraflı bir “kadın suçu” değildir. Nüşuz kelimesi, Nisâ Suresi 128.ayette erkekler için de kullanılır.

a. Kur’an’daki Kullanım Varyantları

Mücadele Suresi 11. Ayet (Fiziki/Mekânsal Yükselme/Kalkma): “Size meclislerde ‘yer açın’ denildiğinde yer açın… ‘Kalkın’ (unsuzû) denildiğinde kalkın (fenşuzû)…” Burada kelime, oturduğu yerden kalkmak, mekânsal olarak yer değiştirmek anlamındadır.

Bakara Suresi 259. Ayet (Kemiklerin Çatılması/Yükselmesi): Bakara 259’da kemiklerin birbirine çatılıp etle kaplanması süreci “numşizuhâ” (onları nasıl birleştirip yükseltiyoruz) ifadesiyle aktarılır.

Nisâ Suresi 128. Ayet (Erkeğin Nüşûzu): Kur’an, nüşûz kelimesini doğrudan erkekler için de kullanır: “Eğer bir kadın kocasının nüşûzundan (geçimsizliğinden, sadakatsizliğinden, evlilik sorumluluğunu terk etmesinden) veya yüz çevirmesinden korkarsa…”

b. Semantik ve Mantıksal Analiz

Nisâ 128. ayet ile Nisâ 34. ayet birlikte okunduğunda, nüşûz kavramının “kadının erkeğe itaat etmemesi” olamayacağı kesinleşir. Çünkü Nisâ 128’de erkeğin nüşûzundan da bahsedilmektedir. Bir erkeğin kadına itaatsizliğinden söz edilemeyeceğine göre, nüşûz: “Eşlerden birinin evlilik akdine, iffet kurallarına, sadakatsizlik boyutundaki ilkelere aykırı davranarak evlilik birliğini sarsması, evlilik bağını koparması, geçimsizlik çıkarması ve sadakat çizgisinden sapması/yükselmesi” demektir (Atay, 2012, s. 142).

Abdülaziz Bayındır ise, Nüşûz kelimesine “Ayrılma” anlamı verir. Bu kelime, oturduğu yerden hafifçe kalkma anlamına gelen “nüşûz ( ن  شو ز )”dur (el-Ayn). Kendi hür iradesiyle nikah sözleşmesinin tarafı olan kadın ve erkekten her biri yine kendi hür iradesiyle ayrılmaya karar verebilir (Süleymaniye Vakfı, t.y.). Erkeğin kararına talak (Talak 65/1–7) kadınınkine iftida denir (Bakara 2/229, Mümtahine 60/10–11). Aradaki tek fark, kadının, son kararını vermesinden önce araya hakemlerin girmesinin zorunlu olmasıdır (Bakara 2/229, Nisa 4/35). Bu, kadını korumaya yönelik bir şarttır (Nisa 4/19–21). Eşlerden birinin, ayrılmaya karar vereceğini gösteren davranışlar, diğerini korkuttuğu için “nüşuzundan korkma” ifadesi kullanılmıştır. Bu ayette erkeğin, eşinin nüşuzundan korkması halinde yapması gerekenler anlatılmaktadır. Kadın kararında ısrarlı ise, bir sonraki ayete göre hareket edilir. Eşinin nüşuzundan korkan taraf kadın ise yapılması gerekenler Nisa 4/128. âyette anlatılmıştır. Nisa 4/130. Ayete göre ayrılma gerçekleşirse Allah, kendi imkanlarıyla birini diğerine muhtaç olmaktan kurtaracağına söz vermiştir (Süleymaniye Vakfı, t.y.).

Hubeyb Öndeş, videolarında nüşûz (ن  شوز) kavramını geleneksel yorumlardaki gibi “kadının kocasına itaatsizliği” veya “baş kaldırması” şeklinde dar bir çerçevede ele almaz; bu kavramı “evlilik birliğini ve akdini bozma, sadakatsizlik gösterme, evlilik sorumluluklarından yüz çevirip geçimsizlik çıkarma” olarak açıklar. Hübeyb Öndeş’e göre nüşûz; erkeğin kadını üzerindeki bir egemenlik hakkına karşı gelmesi değil, karıkocadan herhangi birinin evlilik sözleşmesini ve ailevi bağları koparma noktasına getiren ağır geçimsizlik eylemidir. Kelimenin sözlük anlamı olan “kabarmak, yükselmek, yerinden ayrılmak” kökünden hareketle; eşlerden birinin evlilik sınırlarının dışına çıkmasını ve aile huzurunu bozacak düzeyde bariz bir “geçimsizlik ve uyumsuzluk  sergilemesini” nüşûz olarak tanımlar. Öndeş, Kur’an’ın bu kavramı sadece kadınlar için kullanmadığına dikkat çeker. Nisâ Suresi 128. ayette erkeğin tutumu için de nüşûz (“ve in imraetun xâfet min ba’lihâ nüşûzen…”) ifadesinin kullanıldığını hatırlatarak, erkeğin kadına itaatsizliğinden söz edilemeyeceğine göre nüşûzun “itaatsizlik” değil, “evlilik sorumluluklarını terk etmek ve eşlerin birbirinden yüz çevirmesi” olduğunu vurgular (Öndeş, 2025a; 2025b).  

2. “Darabe” ( ضَرَبَ) Fiilinin Anlam Varyantları ve Kur’an Semantiği

“Darabe” fiili Arap dilinin en zengin ve çok anlamlı (müşterek) eylemlerinden biridir. Sözlüklerde ve Kur’an  meşruiyetinde bu fiil, yanına aldığı harf-i cerlere ve nesnelere göre 30’dan fazla farklı anlama gelir (İbn Manzûr, 1990, c. 1, s. 544). Geleneksel ve oryantalist çevirilerin en büyük yanılgısı, fiilin onlarca kullanım alanı içinden sadece nesnesiz/yalın fiziksel “vurmak, dövmek” anlamını çekip ayete monte etmeleridir.

a. En Eski Arapça Sözlüklerde “Darabe” Fiilinin Kök Anlamı ve Mantığı

Arap dilinin en kadim otoriteleri olan Halîl b. Ahmed el-Ferâhîdî (Kitâbu’l-Ayn), İbn Fâris (Mu‘cemu Maḳâyîsi’l-Luġa) ve İbn Manzûr (Lisânu’l-‘Arab) gibi lügat alimleri, fiilin kök mantığını şöyle açıklar: Temel Kök Anlamı (Asl-ı Vaż‘): Darabe fiilinin kök anlamı sadece fiziki bir darbe vurmak değil; “bir şeyi bir şeyin üzerine vurarak iz bırakmak, bir durumu bir durumla kesmek, hareket ettirmek, bir engelle ayırmak veya bir duruma maruz bırakmak/damgalamak” anlamındaki dinamik harekettir (İbn Fâris, 1979, c. 3, s. 398; Ferâhîdî, 2003, c. 2, s. 31).

Soyut ve Mecazi Genişleme: Sözlük alimleri, fiilin nesnesiz kullanımında veya durum ifade eden cümlelerde “bağı kesmek, uzaklaşmak, örneklendirmek, sefere çıkmak, üzerini örtmek ve tecrit etmek” anlamlarına geldiğini vurgularlar (İbn Manzûr, 1990, c. 1, s. 544).

b. “Darabe” Fiilinin Kur’an Ayetlerindeki Farklı Anlam Varyantları

Kur’an-ı Kerim’de darabe fiili ve türevleri 58 yerde geçmektedir. Ayetlerin bağlamı incelendiğinde bu fiilin tek bir anlama mahkûm edilemeyeceği net olarak görülür:

• Yeryüzünde Dolaşmak / Sefere Çıkmak / Yola Koyulmak (fî harf-i ceri ile):

“Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman (İzâ darabtum fî’l-ard)…” (Nisâ, 4/101; ayrıca bkz. Bakara 2/273, Âl-i İmrân 3/156).

• Örnek Vermek / Misal Getirmek:

“Allah bir misal verdi (Daraballâhu meselen)…” (İbrâhîm, 14/24; Nahl, 16/75; Rûm, 30/28).

• Engellemek / Perde Çekmek / İrtibatı Kesmek (‘alâ harf-i ceri ile):

“Biz de onların kulaklarına (dış dünyayla bağlarını kesen) perdeler çektik (Fe-darabnâ ‘alâ âzânihim)…” (Kehf, 18/11).

• Uzak tutmak / Vazgeçmek / Çekip Almak (‘an harf-i ceri ile):

“Siz haddi aşan bir kavimsiniz diye zikri (uyarıyı) sizden uzaklaştırıp vaz mı geçelim? (Afe-nadribu ‘ankumu’z-zikra)…” (Zuhruf, 43/5).

• Damgalamak / Bir duruma Maruz Bırakmak / Üzerine Kapatmak:

“Onların üzerine aşağılanma ve yoksulluk damgası vuruldu / zillete maruz bırakıldılar…” (Fe-duribat ‘aleyhimu’z-zilletu ve’l-meskenet)…” (Bakara, 2/61).

• İki Şey Arasına Sur/Engel Koymak:

“Aralarına kapılı bir sur çekilir/konulur (Fe-duriba beynehum bi-sûrin)…” (Hadîd, 57/13).

• Temas Ettirmek / Örtmek:

“Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar/örtsünler (Vel-yadribne bi-humurihinne ‘alâ cuyûbihinne)…” (Nûr, 24/31).

• Fiziki Olarak Vurmak (Organ veya Alet Belirtilerek):

“Boyunlarının üstüne vurun, parmaklarına vurun!” (Enfâl, 8/12; ayrıca bkz. Tâhâ 20/77, Sâd 38/44).

c. Nisâ 34. Ayetteki “Vadribûhunne” ( وَاضْرِبوُهنَُّ) İfadesinin Dil Mantığı Açısından Analizi

Nisâ Suresi 34. ayette kriz yönetimi adım adım kurgulanmıştır:

Fe-‘iẓûhunne: Onlara öğüt verin, konuşun, iletişim kurun.

Vehcurûhunne fî’l-meḍâcı‘: Yataklarında yalnız bırakın, duygusal/cinsel mesafe koyun.

Vaḍribûhunne: ???

Eğer buradaki darabe fiiline “dövün/vurun” anlamı verilirse, birinci ve ikinci aşamadaki psikolojik ve iletişimsel çözüm arayışı, üçüncü aşamada fiziki şiddete dönüşür ki bu durum ayetin kendi içindeki psikolojik ve mantıksal derecelendirmeyi bozar. İslam hukukçuları ve dil bilimcilerden bu konuda özel çalışmalar yapan akademisyenler (örn. Okuyan, 2014; Çelik, 2018; Öndeş, 2018), ayetteki darabe fiilinin şu anlamlara geldiğini kesin delillerle ortaya koymuşlardır:

“Ayrılmak / Evden Uzaklaştırmak / Geçici Ayrılık”: Fiilin “fî’l-ard” kullanımındaki gibi (Nisâ 4/101), evlilik birliğinde sadakatsizlik veya ağır geçimsizlik gösteren tarafla fiziki mekânı ayırmak, geçici bir süre uzaklaşmak/ayrı yaşamak demektir. Nitekim ayetin hemen arkasından gelen Nisâ 35. ayette “Eğer karıkocanın arasının açılmasından korkarsanız, erkeğin ailesinden bir hakem, kadının ailesinden bir hakem gönderin…” buyrulmaktadır. Boşanma öncesi “geçici ayrılık” (darabe), hakem heyetinin devreye girmesiyle mantıksal bir bütünlük kazanır. Nisâ Suresi 34. ayette geçen darabe fiilinin kriz anında fiziki şiddet değil, boşanma ve hakem süreci öncesinde “fiziki/mekânsal ayrılık ve ilişkiyi askıya alma” anlamına geldiği ifade edilmiştir (Öndeş, 2018).

“Terk Etmek / Çıkarıp Bırakmak”: Evlilik akdini ihlal eden tarafa karşı hukuki yaptırım sürecini başlatmak, ilişkiyi askıya almak anlamındadır.

34. Nisâ Suresi 34. Ayet Bağlamında Dil Bilimsel İspat: Neden “Dövün” Olamaz?

Arap dilinde darabe fiili nesne olarak bir insanı aldığında ve nesnesiz/yalın bırakıldığında, vurulacak alet (değnek, kılıç vb.) veya vurulacak organ (yüz, sırt vb.) cümlede belirtilmemişse, eylemin doğrudan fiziki bir dayağa delalet etmesi dil mantığı açısından mümkün değildir. Nitekim Kur’an’da fiziki vurmanın kastedildiği tüm ayetlerde organ veya nesne açıkça zikredilmiştir (Enfâl 8/12, Muhammed 47/27). Nisâ 34’te ise ne bir organ ne de bir alet zikredilmiştir.

e. Kur’an Bütünlüğü Açısından İspat: Doğru Anlam Çevirisi

Ayetin devamı olan Nisâ 35. ayette “Eğer karı-kocanın arasının açılmasından korkarsanız, erkeğin ailesinden bir hakem, kadının ailesinden bir hakem gönderin…” buyrulur.

Bu bağlamda vaḍribûhunne ifadesinin dil mantığına ve Kur’an bütünlüğüne en uygun karşılığı: “Onlardan (geçici olarak) ayrılın, fiziki mekânı ayırın / ilişkiyi geçici süre askıya alın” demektir.

34. Fıtrata Uygunluk ve Psikolojik Uyum: Önce sözel iletişim (öğüt), sonra yatakta mesafe (duygusal tecrit), en son ise evde veya mekânda geçici ayrılık (fiziki tecrit/uzaklaşma) gelir. Sözlü ve duygusal uyarının ardından dayak atmak değil; tarafların sakince düşünmesine imkân verecek bir süreliğine ayrılmak ve mesafeli durmak kriz yönetiminin doğal sonucudur. Nisâ Suresi 34. ayette geçen darabe ( ضَرَبَ) fiiline doğrudan “ayırın / geçici bir süre ayrılın / mesafe koyun” anlamının verilmesi ayetin bağlamına uygundur. Arapçada darabe fiilinin “fî’l-ard” veya nesnesiz kullanımıyla “yola çıkmak, uzaklaşmak, ayrılmak” anlamına geldiğini (Nisâ, 4/101) ve ayetteki bağlamın da tam olarak bu “fiziki ayrılığı” gerektirdiğini gösterir. Bunun temel mantıksal silsilesi şöyledir:

İddet Bekleme Mekanizması ve Evden Çıkarma Yasağıyla Bütünlük: Kur’an, kriz anında dahi kadının evden atılmasını yasaklar (Talâk, 65/1). Erkeğin boşanma kararı vermesi durumunda kadının evde kalıp iddet beklemesi kuralı aradaki sorunların çözülmesi ve tarafların sakince düşünmesi için koyulmuş ilahi bir kriz yönetimidir. “Ayrılma” kuralı, erkeğin kadını evden kovması değil; erkeğin şiddetten uzak durarak geçici bir süre fiziki mesafe koyması (örneğin odayı veya mekânı ayırması / uzaklaşması) anlamına gelir.

Krizin Tırmanması ve Araya Mesafe Koyma (Darabe): Kadının evlilik bağını koparma noktasına gelmesi (nüşûz) durumunda; birinci adımda iletişim (öğüt/uyarı), ikinci adımda duygusal mesafe (yatakları ayırma) gelir. Üçüncü adım olan vadribûhunne ise “onlardan geçici olarak ayrılın / fiziki olarak ayrılın” demektir.

Şiddetin Kur’an Bütünlüğüyle Bağdaşmaması: Bir erkeğe kendi mahkemesini kurup eşini dövme yetkisi vermek, Kur’an’ın kamu hukuku, adalet ve “meveddet” (sevgi-merhamet) ilkeleriyle tamamen çelişir.

Mekânsal Ayrılık ve Hakem Süreci: Bu geçici ayrılık, tarafların birbirini yıpratmasını önleyen, öfkeyi soğutan ve hemen ardından gelen Nisâ 35. ayetteki “hakemlerin devreye girmesi” sürecine zemin hazırlayan hukuki bir adımdır.

Özetle; darabe fiili “geçici süre ayrılmak / ortamı ve fiziki mekânı ayırmak” olarak okunabilir. Bu okuma, ayetteki psikolojik derecelemeye (öğüt – yatakta ayrılık – geçici fiziki ayrılık – hakem heyeti) tam uyum sağlayan ve kadına yönelik şiddeti vahyî metin üzerinden kökten boşa çıkaran son derece tutarlı bir analizdir.

3. Yanlış Çevirilerin Çürütülmesine Dair Kesin Deliller

Gelenekselcilerin ve İslam karşıtı çevrelerin “dövün” şeklindeki çevirilerinin imkânsızlığı şu delillerle sabittir:

a. Kur’anın Meşruiyeti ve Dil Bilimsel Delil

Arapçada “dövmek/fiziki vurmak” anlamında yalın olarak darabe kullanıldığında, vurma aleti veya vurulacak organ belirtilir (örn. Enfâl 8/12: “Vurun boyunlarına, vurun parmaklarına”). Nisâ 34’te ne bir alet ne de bir organ belirtilmiştir. Ayrıca, Kur’an’da fiziki ceza gerektiren suçlar (zina, iftira, hırsızlık vb.) kamu otoritesine ve mahkemeye bırakılmıştır (Nûr, 24/2). İddia edildiği gibi nüşûz bir “itaatsizlik” olsa dahi, bir erkeğe şahsi mahkeme kurup karısını dövme yetkisinin verilmesi, Kur’an’ın kamu hukuku ve adalet ilkeleriyle bağdaşmaz (Çelik, 2018).

1. Nebi’nin Örnekliği İle İspat:

Nebi (a.s), hayatı boyunca hiçbir kadına, köleye veya insana fiziki şiddet uygulamamıştır (Müslim, Fezâil,

79). Bir zannî haberde; Nebi’nin, kadına şiddet uygulayan erkekleri “Sizin hayırlınız eşlerine karşı hayırlı olanınızdır” (Tirmizî, Radâ, 11) diyerek kınadığı rivayet edilmiştir. Nebi’nin kendi eşleriyle yaşadığı şiddetli geçimsizlik döneminde (Îlâ olayı) yaptığı tek şey, ayette emredildiği gibi onlardan geçici olarak uzaklaşmak (evleri ayırmak – darabe) olmuştur. Bu ayetin emrettiği ameli karşılık olarak eşlerinden bir ay boyunca ayrı yaşamış (fiziki mekânı ayırmış – darabe) ve evini terk edip ayrı bir odada kalmıştır (Buhârî, Nikâh, 92). Nebi Kur’an’ı en iyi anlayan ve uygulayan kişi olduğuna göre, onun pratiği fiilin “dövmek” değil “ayrılmak/uzaklaşmak” olduğunun ameli delilidir.

c. Mantıksal ve Ahlaki Delil

Rum Suresi 21. ayette evliliğin temeli “meveddet” (sevgi) ve “rahmet” (merhamet) olarak tanımlanır. Bir erkeğin kadını dövmesi, aradaki sevgiyi ve merhameti kökten yok eder. Dövülen bir kadından aynı ayetin sonunda ifade edilen “Size itaat ederlerse / uyum sağlarlarsa artık onların aleyhine bir yol aramayın” ilkesi gereği samimi bir sevgi ve bağlılık beklenemez.

4. Konuyu Özel Olarak Çalışan Akademisyenlerin ve Yazarların Analizleri

Bu kavramlar üzerinde özel araştırmalar yürüten çağdaş araştırmacı ve akademisyenlerin ulaştığı sonuçlar şöyledir:

Prof. Dr. Mehmet Okuyan: Kur’an-ı Kerim’de Darabe Fiilinin Anlam Dünyası ve tefsir çalışmalarında, fiilin Kur’an’da 58 yerde geçtiğini ve hiçbir yerde “durup dururken insan dövmek” anlamına gelmediğini vurgular. Nisâ 34’teki ifadenin “evden çıkarmak, geçici süre ayrılmak veya ilişkiyi askıya almak” olduğunu dilsel örneklerle ispat eder (Okuyan, 2014).

Prof. Dr. Abdülaziz Bayındır: Süleymaniye Vakfı bünyesindeki Kur’an analizlerinde, darabe fiiline “bırakma” anlamı verir. Darb (ضرب ) kelimesinin kök anlamı, bir şeyi bir şeyin üstüne bırakmadır (Müfredat). Hemen her iş için kullanılan bu fiilin anlamı, bırakılan şeye göre değişir (el-Ayn). Allah Teala, Kur’an’a koyduğu örnekler için daima darb (ضرب ) kelimesini kullanır (Bakara 2/26, İbrahim 14/24, Nahl 16/75-76, 113 …). Çünkü o örnekler, hep Kur’an’da kalır ve hiçbir zaman önemini kaybetmez. Bu ayete göre eşinin ayrılacağından korkan erkeğin, kadının kararı kesinleşinceye kadar onu evden çıkarmaması gerekir. Erkeğin boşamasından sonra da belki araları düzelir diye iddet müddeti boyunca kadının evde kalması gerekir. Çünkü bu açıdan kadın ve erkek arasındaki hak ve görev eşitliği vardır (Bakara 2/228, Talak 65/1). Ama erkeğin boşamasında hakemlerin devreye girme zorunluluğunun olmaması, aradaki bir derecelik farktan kaynaklanır. Ayrıca erkek boşadığında kadın iddet bekler ama kadın boşandığında iddet beklemez. Bunun boşanma öncesi eşlere düşünme fırsatı veren hukuki bir tedbir olduğunu belirtir (Süleymaniye Vakfı, t.y.).

Doç. Dr. Bican Ercan: Kadın ve aile ile ilgili ayetlerin anlambilimsel analizinde, nüşûz kelimesinin sadakatsizlik ve iffet sınırlarını ihlal olduğunu; darabe fiilinin ise bu ağır ihlal karşısında erkeğin veya kadının evi ayırması (izolasyon) olduğunu savunur (Ercan, 2016).

Dr. İsmail Çelik: Kur’an’da Kadına Şiddet Söyleminin Eleştirisi isimli eserinde, klasik tefsirlerdeki “hafifçe dövmek, misvakla vurmak” gibi saçma nitelemelerin İsrailiyat ve cahiliye örfünden sızdığını; vahyin ruhunda kadına fiziki ceza yetkisinin erkeğe bireysel olarak asla verilmediğini belgeleriyle ortaya koyar (Çelik, 2018).

Hubeyb Öndeş:  Öndeş, 24 Eylül 2025 tarihinde yayınladığı videosunda, Kur’an-ı Kerim’in bütününde evlilik ilişkisinin “güzellikle tutmak veya güzellikle bırakmak” üzerine kurulu olduğunu, dolayısıyla Nisa

34.ayetindeki darabe kelimesine şiddet içeren bir yorumun verilmesinin Kur’an’ın kendi içindeki bütünlüğüyle bağdaşmayacağını vurgulamaktadır. Öndeş,14 Aralık 2025 tarihinde yayınladığı diğer videosunda, Nisâ Suresi 34. ayetteki darabe fiilinin Kitâbu’l-Ayn ve Lisânu’l-Arab gibi kadim sözlüklerde yalın kullanımıyla da “ayırmak” anlamına geldiğini belirtmektedir (Öndeş, 2025a; 2025b).

Özetle, Nisâ Suresi 34. ayette geçen nüşûz, kadının erkeğe “sıradan bir itaatsizliği” değil; evlilik birliğini, iffet ve sadakat esaslarını sarsan ağır geçimsizlik, evlilik birliğini sarsan ihlal veya kadının kocasından ayrılma isteği olarak anlaşılabilir.  Ayette geçen vadribûhunne ise “onları dövün” demek değil; kriz derinleştiğinde “onlardan geçici olarak ayrılın, mesafeli durun veya evi/ilişkiyi askıya alın” demektir. Bu okuma; Arap dilinin gramer ve semantik yapısına, Kur’an’ın kendi içindeki ayet bütünlüğüne, Nebi’nin sahih sünnetine ve ameli pratiğine, insan onurunu, adaleti ve merhameti merkeze alan vahyî ilkelere tamamen uygundur.

8- Nisâ Suresi 34. Ayetin Anlaşılmasında Bakara 229. Ayet ile Nisâ 19. Ayetin ile Birlikte Bütüncül Okunmasının Analizi

Bakara Suresi 229. ayet ile Nisâ Suresi 19. ayetin Nisâ Suresi 34. ayet ile birlikte okunması, Kur’an’ın kendi içindeki mantıksal, hukuki ve ahlaki bütünlüğünü (tefsîru’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân) tescil eden en güçlü yöntemsel adımdır.

Bu iki ayet analize dâhil edildiğinde, Nisâ 34’teki ilahi murat tam bir açıklığa kavuşmakta ve ayete verilmeye çalışılan şiddet söylemleri veya ataerkil dayatmalar mantıksal olarak tamamen boşa çıkmaktadır.

1. Bakara 229 ve Nisâ 19. Ayetlerin İhtiva Ettiği İlkeler

Bakara Suresi 229. Ayet: “…Boşanma iki defadır. Bundan sonrası ya güzellikle/örfe uygun tutmak (imsâkun bi-ma‘rûf) ya da güzellikle serbest bırakmaktır (tesrîhun bi-ihsân)…”

İlke: Kur’an hukukunda evliliğin devamı da, bitimi de tek bir ilkeye bağlanmıştır: İhsan ve ma’rûf (güzellik, adalet ve iyilik). İşkenceye, şiddete, baskıya veya kadını değersizleştiren bir ara statüye evlilik hukukunda asla izin verilmez.

Nisâ Suresi 19. Ayet: “…Kadınlarla güzellikle/hoşça geçinin (ve ‘âşirûhunne bi’l-ma‘rûf). Eğer onlardan hoşlanmıyorsanız, bilin ki, sizin hoşunuza gitmeyen bir şeyde Allah birçok hayır kılmış olabilir.”

İlke: Karşılıklı sevginin azaldığı veya geçimsizliğin başladığı anlarda dahi erkeğe yüklenen ilahi emir “kadını dövmek veya ezmek” değil; güzellikle geçinmek ve sabretmektir.

2. Bu İki Ayet Işığında Nisâ 34. Ayetin Bütüncül Analizi

Eğer bir metin kendi içinde çelişki barındırmıyorsa (Nisâ, 4/82), Nisâ 34. ayette geçen darabe fiiline “dövün/vurun” anlamı verildiğinde ortaya şöyle sarsıcı bir mantık çelişkisi çıkar:

Bakara 229 erkeğe “Ya güzellikle tut ya da güzellikle bırak” emrini verir.

Nisâ 19 erkeğe “Onlarla güzellikle geçinin” emrini verir.

Nisâ 34’e geleneksel zihniyetin verdiği anlam ise “Geçimsizlik yaparsa onu dövün!” olur.

Bir taraftan kadına fiziki şiddet uygulayıp onu döverek aynı anda Bakara 229’daki “güzellikle tutmak” veya Nisâ 19’daki “güzellikle geçinmek” emrini yerine getirmek mantıksal ve ahlaki açıdan imkânsızdır. Şiddetin girdiği bir evlilikte “ma’rûf” (güzellik) ilkesi kökten yok edilmiş olur (Öndeş, 2025b).

3. Üç Ayet Birlikte Okunduğunda Ortaya Çıkan İlahî Murat

Bakara 229, Nisâ 19 ve Nisâ 34 ayetleri yan yana konulduğunda, Allah’ın aile hukukundaki muradı adım adım şöyle şekillenir:

-Süreç 1 (Eşitlik ve İhsan): Evlilik birliği Nisâ 19 uyarınca karşılıklı saygı, güzellik ve ma’rûf üzerine kurulur.

-Süreç 2 (Kriz ve Çözüm Arayışı – Nisâ 34): Eşlerden biri evlilik birliğini sarsan ağır bir geçimsizlik veya sadakatsizlik (nüşûz) sergilediğinde;

İlk adım sözlü iletişimdir (öğüt verin).

İkinci adım duygusal mesafe koymaktır (yatakta yalnız bırakın).

Üçüncü adım ise öfkeyi dindirmek ve taraflara düşünme payı bırakmak için fiziki/mekânsal ayrılıktır (onlardan geçici olarak ayrılın / mesafe koyun – darabe).

-Süreç 3 (Karar Anı – Bakara 229 ve Nisâ 35): Bu geçici ayrılık sürecinde taraflar ya yeniden iyilikle bir araya gelir ya da hakemler aracılığıyla (Nisâ 35) Bakara 229’un emrettiği gibi “güzellikle serbest bırakma / boşanma” gerçekleşir. Özet olarak;  Bakara 229 ve Nisâ 19. ayetlerin tanıklığı; Nisâ 34’teki darabe fiilinin bir “dayak yetkisi” olmadığını, aksine Kur’an’ın sınırlarını çizdiği “güzellikle ayrılma ve kriz yönetimi” ilkesinin bir parçası olduğunu kesin delillerle tescil etmektedir. Vahyin muradı; kadını şiddetle sindirmek değil, aileyi adalet, merhamet ve insan onuruna yaraşır bir ma’rûf çizgisinde muhafaza etmektir.

9- Çözüm Önerileri

Kadının “çalışma hakkı” ile “geçindirme zorunluluğu” arasındaki farkın doğru anlaşılması ve toplumsal adaletin yeniden tesisi için şu adımların atılması elzemdir:

1. Nisâ 34. Ayetin Bütüncül ve Doğru Tercümesinin Yaygınlaştırılması

Uygulama: İlahiyat literatüründe, Diyanet meal çalışmalarında ve din eğitimi müfredatında; Nisâ 34. ayet “erkeklerin mutlak üstünlüğü” olarak değil, erkeğe yüklenen iktisadi ve koruyucu sorumluluk (kavvâmlık) bağlamında doğru mealleştirilmelidir. Ayette geçen -hum zamirinin tüm insan türünü kapsadığı ve “ba‘dahum ‘alâ ba‘d” ifadesinin cinsiyetler arası karşılıklı işlevsel yetenek farklılığı olduğu açıkça vurgulanmalıdır (İbn Âşûr, 1984, c. 5, s. 38). Nisa 34.ayet, Bakara 229 ve Nisâ 19 ayeti ile birlikte bütüncül olarak ele alınmalıdır.

2. Kavramsal Manipülasyonların Önüne Geçilmesi: “Nüşûz” ve “Darabe” Kavramlarının Semantik Islahı

İlke: Kur’an-ı Kerim’deki kavramlar, dil bilimi (semantik), ayet içi bağlam ve vahyî bütünlük göz ardı edilerek tekil ve geleneksel sözlük anlamlarına mahkûm edilemez. Şiddet söylemine dayanak yapılan kavramların Kur’an’ın “meveddet” (sevgi) ve “rahmet” (merhamet) ilkeleriyle (Rûm, 30/21) çelişmeyecek biçimde doğru anlaşılması esastır.

Uygulama: İlahiyat fakültelerinde, tefsir araştırmalarında ve meal çalışmalarında Nisâ 34. ayetteki nüşûz ve darabe kavramları özel olarak yeniden ele alınmalıdır.

Nüşûz kavramının tek taraflı bir “kadın itaatsizliği” değil, evlilik akdini sarsan “ağır uyumsuzluk ve geçimsizlik” olduğu; darabe fiilinin ise şiddet veya dayak değil, boşanma öncesi kriz yönetimi olan “serbest bırakma, geçici ayrılık, mekânı ayırma ve ilişkiyi askıya alma” anlamına geldiği akademik ve toplumsal düzeyde ilan edilmelidir.  Nebi’nin hayatı boyunca hiçbir kadına fiziki şiddet uygulamadığı ve sorun yaşandığında ayetteki darabe fiilinin ameli karşılığı olarak eşlerinden geçici olarak uzaklaştığı (Îlâ olayı – Buhârî, Nikâh, 92) gerçeği yaygınlaştırılmalıdır. Böylece hem İslam’a yönelik şiddet suçlamaları boşa çıkarılmalı hem de din adına kadına uygulanan psikolojik ve fiziki baskıların önü tamamen kesilmelidir.

3. Müfredatlara “Kur’an’a Arz Usulü”nün Eklenmesi (Tevhid, İhlas ve Takva Vurgusu)

Uygulama: Vahyin merkezi rolü olan ve hak ile batılı ayıran Furkan vasfı gereğince, “Kur’an’a Arz Usulü” temel ve yükseköğretim müfredatlarına dâhil edilmelidir. Bu usul, teknik bir akademi tartışması değil; amelî bir ihlas, tevhid, iman ve takva konusudur. Allah’ın kelamını ve adalet ilkelerini, geleneksel geleneksel kabullerin veya modern ideolojik baskıların üstünde tutmak, tevhid inancının doğrudan bir gereğidir. Dinî bilgi ve rivayetlerin Kur’an’ın süzgecinden geçirilmesi zihniyeti genç nesillere kazandırılmalıdır.

4. “Çalışma Hakkı” ile “Geçim Yükümlülüğü” Ayrımının Toplumsal Bilince İşlenmesi

Uygulama: Seminerler, kamuoyu aydınlatma faaliyetleri ve aile danışmanlığı süreçlerinde; kadının çalışmasının bir zorunluluk değil iradî bir hak, erkeğin evi geçindirmesinin ise ilahi bir görev olduğu işlenmelidir. Kadının aile bütçesine katkısının bir “mecburiyet” değil, bir “sadaka ve ihsan” olduğu bilinci yerleştirilerek; kadının hem evde hem işte ezilmesine (çifte sömürüye) son verilmelidir.

5. Aile Hukuku ve Kamu Politikalarında Onarıcı Adalet ve Liyakat Esası

Uygulama: Kamu otoritesi, mevzuattaki uygulamalarda cinsiyet tarafgirliği yapmadan hem kadının hem erkeğin haklarını koruyan onarıcı adalet mekanizmaları geliştirmelidir. İdari, adli ve akademik makamlarda erkeklik veya kadınlık değil; Nisâ Suresi 58. ayet uyarınca ehliyet ve liyakat temel ölçüt alınmalıdır.

Sonuç

İslam düşünce tarihinde toplumsal adaletin, bireysel sorumluluğun ve insani onurun sınırları belirlenirken başvurulan en temel ölçüt şüphesiz ki ilahi vahiydir. Ancak tarihsel süreçte oluşan geleneksel kabuller, kabile kültürü ve dönemsel siyasal konjonktür, dinin özünü oluşturan adalet ilkesinin gölgelenmesine ve kadın algısının dar kalıplara hapsedilmesine yol açmıştır. Özellikle rivayet külliyatında yer alan bazı haberler, tarihsel bağlamlarından koparılarak veya metin tenkidinden geçirilmeden mutlaklaştırılmış; neticede kadını kamusal alandan, ilmi hayattan, yönetim mekanizmalarından ve hatta eğitimin kendisinden soyutlayan edilgen bir zihniyet inşa edilmiştir. Oysa Kur’an-ı Kerim, insanı cinsiyet üzerinden değil, sorumluluk, adalet ve takva ilkeleri üzerinden muhatap almaktadır. Bütüncül bir vahiy okuması ve Nebi’nin sahih pratikleri incelendiğinde; kadını hayatın dışına iten, onu aklen veya dinen yetersiz gören anlayışın dinden ziyade geleneksel kabullerin bir yansıması olduğu açıkça görülmektedir.

Sonuç olarak; Nisâ Suresi 34. ayette yer alan “Bimâ faddalallâhu ba‘dahum ‘alâ ba‘d” (Allah’ın insanların kimini kimine farklı/üstün kılmış olması) ifadesi, erkeğe cinsiyetinden dolayı doğuştan gelen aristokratik bir üstünlük bahşetmez. Ayette vazedilen “kavvâmlık”, bir tahakküm ve yönetme yetkisi değil; ailenin emniyetini, korumasını ve nafakasını sağlama zorunluluğundan doğan ağır bir hizmet ve bakım sorumluluğudur (Râzî, 1990, c. 10, s. 88).

Kur’an, kadına rızık temin etme ve evi geçindirme gibi stresli bir yükümlülük yüklemeyerek onu iktisadi sömürüden korumuş; ancak Nisâ 32 ve Tevbe 71. ayetler uyarınca ilim öğrenme, mülk edinme, üretme ve toplumsal fayda (salih amel) sağlama adına çalışma hakkını tamamen güvence altına almıştır. Kadının kazanımı kendi mülküdür; harcaması ise bir zorunluluk değil, kendi lütfudur. Kadından evi geçindirmesini beklemek veya onu çalışmaktan menetmek; vahyin inşa ettiği adalet, liyakat ve fıtrat dengesini bozmak demektir.

Nisâ Suresi 34. ayette geçen nüşûz ve darabe kavramlarını “itaatsizlik ve dayak” şeklinde metne zorla monte etmek, ilahi vahyin adalet, merhamet ve insan onurunu esas alan adil yapısına yapılmış büyük bir haksızlıktır. Vahiy dili olan Arapçada onlarca anlam yelpazesi bulunan darabe fiilini, Nebi’nin ameli pratiğine ve

Kur’an’ın bütünlüğüne aykırı biçimde fiziki şiddet olarak okumak, geleneksel tortuların dine eklemlenmesinden başka bir şey değildir. Ayette kastedilen darabe; evlilik akdini sarsan ağır sadakatsizlik ve ihlaller karşısında, tarafların sükûnetle düşünmesine imkân tanıyan, fiziki mekânı ayırma, geçici uzaklaşma, ilişkiyi askıya alma ve kadını düşünmesi için serbest bırakma mekanizmasıdır. İnsanlığı imar etmek için indirilen Furkan, kadını dövülmeyi hak eden pasif bir nesne değil; aileyi ve toplumu iffetle, ilimle ve adaletle inşa eden onurlu bir muhatap kılmıştır. Şiddeti meşrulaştıran geleneksel yorumlar süzgeçten geçirilmedikçe, vahyin özündeki o özgürleştirici ve iyileştirici mesajın toplumla buluşması mümkün olmayacaktır.

Kadın ve erkek, birbirinin tahakküm kuranı değil; iyiliği egemen kılma ve toplumu imar etme yolunda birbirinin velisi, destekçisi ve tamamlayıcısıdır.

Vedat Kat

Ağustos 2026 – Bursa

Kaynaklar

Atay, H. (2012). Kur’an’a Göre İslam’da Kadın Hakları. Ankara: Atay Yayınları.

Bayındır, A. (2011). Kur’an Işığında Aracılık ve Şirk. İstanbul: Süleymaniye Vakfı Yayınları.

Bayındır, A. (2017). Kur’an-ı Kerim Meali: Kur’an’ın Kur’an’la Açıklanması Yöntemiyle. İstanbul:

Süleymaniye Vakfı Yayınları.

Buhârî, M. b. İ. (t.y.). el-Câmiu’s-Sahîh. Kahire: Matbaatü’s-Selefiyye.

Çelik, İ. (2018). Kur’an ve Sünnet Bağlamında Kadına Şiddet Söyleminin Eleştirisi. İstanbul: Düşün Yayınları.

Ercan, B. (2016). Kur’an’da Kadın Kavramının Semantik Analizi. Ankara: Fecr Yayınları.

Güler, İ. (2018). Politik Hadisler: Hadislerin Siyasal Bağlamı ve Eleştirisi. Ankara: Ankara Okulu Yayınları.

İbn Âşûr, M. T. (1984). at-Tahrîr ve’t-Tenvîr. Tunus: Dâru’t-Tûnisiyye.

İbn Manzûr, M. b. M. (1990). Lisânu’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdır.

Müslim, b. h. (t.y.). el-Câmiu’s-Sahîh. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî.

Okuyan, M. (2014). Kur’an Mesajı: Meal-Tefsir. İstanbul: Düşün Yayınları.

Öndeş, H. (2018, 11 Mayıs). Kur’an’a göre kadına şiddet ve Nisa 34. ayet [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=R0_z6WqI1sU

Öndeş, H. (2025a, 14 Aralık). Ayeti büküyor muyuz Nisa 34 [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/shorts/hUYrIby8–s4

Öndeş, H. (2025b, 24 Eylül). Nisa 34 kadına şiddet Kuranda var mı? Kısa cevap [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/shorts/4XScdrNQFnI

Râzî, F. (1990). Mefâtîhu’l-Gayb (et-Tefsîru’l-Kebîr). Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye. Süleymaniye Vakfı. (t.y.). Nisâ Suresi meali. Süleymaniye Vakfı Kur’an-ı Kerim Meali. Erişim adresi:

https://www.suleymaniyevakfimeali.com/Meal/Nisa.htm Tirmizî, M. b. İ. (t.y.). el-Câmiu’s-Sunan. Beyrut: Dâru’l-Garbî’l-İslâmî. Yazır, E. M. (1935). Hak Dini Kur’an Dili. İstanbul: Ebüzziya Matbaası.