Peçe Tartışmalarının Eleştirel Analizi ve Kur’ana Arzı

Dinin özü olan ihlas, takva ve kolaylaştırma ilkeleri ile toplumsal hayatın gereklilikleri açısından bakıldığında, yüzün tamamen kapatılmasının hem dini metinlerin doğru anlaşılması hem de bireysel/toplumsal işlevsellik açısından ciddi handikaplar barındırdığı görülmektedir.

​İleri sürdüğümüz argümanları temellendirmek, konuyu Kur’an’a arz etmek ve akademik/fıkhi literatürle desteklemek adına hazırladığımız  analitik yazımız  aşağıda maddeler halinde sunulmuştur.

​Kur’an-ı Kerim’de örtünme ile doğrudan ilgili olan iki temel sure (Nûr ve Ahzâb) bütüncül bir yaklaşımla incelendiğinde, kadının yüzünü kapatmasını emreden açık veya zımni bir ifade bulunmamaktadır.

Aksine, ayetlerin lafızları yüzün açık kalacağını doğal bir veri olarak kabul eder.

​Nûr Suresi 31. Ayet:

​”Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar, iffetlerini korusunlar. (Kendiliğinden) görünen kısımlar müstesna, ziynetlerini açmasınlar. Başörtülerini (humur) yakalarının üzerine (ve cüyûbihinne) salsınlar…”

​”Kendiliğinden görünen kısımlar” (illâ\ mâ\ zahera\ minhâ): İslam alimlerinin çok büyük bir kısmı (başta sahabeden Abdullah b. Abbas ve Hz. Aişe olmak üzere), bu istisnanın “el ve yüz” olduğunu belirtmişlerdir (Taberî, Câmiu’l-Beyân, Cilt 18, s. 118; Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, Cilt 5, s. 3502).

Eğer yüzün kapatılması farz olsaydı, “görünen kısımlar” ifadesi anlamsız kalırdı; çünkü yüz kapatıldığında dışarıda kalan ve istisna edilecek bir “ziynet” bölgesi kalmamaktadır.

​”Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar”:

Ayette zikredilen hımâr (çoğulu humur), Cahiliye döneminde arkaya doğru bağlanan bir baş örtüsüdür. Kur’an, bu örtünün öne doğru salınarak göğüs dekoltesinin (ceyb / yaka açığı) kapatılmasını emretmiştir.

 Ayet “yüzünüzü örtün” demez, “yakalarınızı kapatın” der.

​Ahzâb Suresi 59. Ayet:

​”Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle, dış giysilerini (cilbablarını) üstlerine alsınlar. Bu, onların tanınmaları ve incitilmemeleri için en uygun olanıdır…”

​”Tanınmaları için” (an\ yu’rafe):

Ayetin açık illeti (gerekçesi), kadınların hür ve iffetli olduklarının tanınması ve dönemin münafıkları tarafından taciz edilmekten korunmasıdır.

 Peçe, bireyin kimliğini tamamen gizlediği için “tanınma” illetine doğrudan aykırıdır.

Bir insanın tanınabilmesi için yüzünün açık olması esastır (Zemahşerî, El-Keşşâf, Ahzâb 59 tefsiri).

​Nebi’nin (s.a.v.) uygulamaları ve sahih verileri, ilk İslam toplumunda kadınların yüzlerinin açık olduğunu ve peçenin dini bir zorunluluk olarak görülmediğini kesin bir şekilde ortaya koymaktadır.

Hz. Nebi, hac ve umre ibadeti esnasında kadınların yüzlerini kapatmalarını açıkça yasaklamıştır: “İhramlı kadın peçe takamaz (lâ tetenakkabel-mer’etu) ve eldiven giyemez” (Buhârî, “Cezâü’s-Sayd”, 21).

İbadet esnasında yasaklanan bir giyim tarzının, dinin asıl emri veya takvanın zirvesi olarak sunulması fıkhen çelişkilidir.

​Câbir b. Abdullah’ın rivayet ettiği bayram namazı hadisinde, Nebi’nin kadınlara vaaz ederken cemaat içinden “yanakları kararmış/esmerleşmiş bir kadının” soru sorduğu aktarılır (Müslim, “Îdeyn”, 4). Kadının yanaklarının renginin ravi tarafından fark edilmesi, yüzünün tamamen açık olduğunun kanıtıdır.

​Yine Hz. Nebi’nin yanına evlenmek amacıyla gelen veya soru soran kadınların fizizsel özelliklerine dair sahabe aktarımları, yüzün örtülmediğini gösterir.

​Dinde aşırılık (guluw), meşru olmayan unsurları dinin merkezine taşıma riskini barındırır.

İhlas, dini yalnızca Allah’a has kılmak ve arı duru yaşamaktır. Dinde farz olmayan bir uygulamayı adeta dinin tek ve mutlak doğrusu gibi sunmak, dine beşeri unsurlar eklemek anlamına gelir. Bu durum, Kur’an’ın “Dillerinizin yalan yere nitelendirmesi dolayısıyla ‘Bu helaldir, şu haramdır’ demeyin” (Nahl, 116) uyarısıyla çelişir.

Takva, kendimizi vahyin ilkeleri ve emirleri ile korumaya almaktır. Aynı zamanda Allah’a karşı bir sorumluluk bilincidir (Hac, 32).

Şekilsel aşırılıkları takva gibi sunmak, dinin ahlaki ve kalbi boyutunu gölgeler.

Yüzünü kapatmayı “üstün dindarlık” olarak pazarlamak, diğer mümin kadınları değersizleştirme ve gizli bir manevi kibir (ucub) üretme riski taşır.

Dinin zorlaştırılması, özellikle ergenlik ve gençlik dönemindeki bireylerde “bu dine uyamam” psikolojisi yaratarak dinden uzaklaşmaya (deizm, ateizm veya dini kayıtsızlık) zemin hazırlar.

Hz. Nebi’nin “Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin” (Buhârî, “İlim”, 11) ilkesi bu noktada çiğnenmektedir.

Yüzünü tamamen kapatan birey, dış dünya ile görünmez bir duvar örer.

Bu durum, zamanla bireyde sosyal geri çekilmeye, yabancılaşmaya ve depresif semptomların artmasına neden olabilir.

​Kimlik Silinmesi (Depersonalizasyon):

Yüz, insan kimliğinin ve biricikliğinin en temel merkezidir. Yüzün sürekli gizlenmesi, bireyde bir süre sonra “görünmezlik” ve toplumsal alanda “yok sayılma” hissiyatı doğurarak benlik saygısını zedeleyebilir.

Toplumsal yaşam karşılıklı güven üzerine kuruludur.

Kim olduğu, mimikleri, niyetleri yüzünden okunmayan bir birey, sosyolojik olarak “tehdit veya bilinmezlik” olarak algılanır.

 Bu durum, peçeli kadını toplumun dışına iter ve gettolaşmaya sebep olur.

İslam’ın tebliği ve temsili, samimi bir yüz ifadesi, tebessüm ve göz temasıyla başlar.

Yüzü görünmeyen bir kadının modern dünyada İslam’ı “güler yüzlü ve kuşatıcı” bir şekilde temsil etmesi mantıksal olarak imkansızdır. İletişim, peçe ile fiziksel olarak kesintiye uğrar.

​Mesleki Fonksiyon Kaybı (Psikolog, Doktor, Öğretmen vb.):

​Bir psikoloğun veya psikolojik danışmanın en önemli aracı “aynalama” ve mimik takibidir. Danışan, uzmanın yüzündeki empatiyi görmelidir; uzman da danışanın mikro ifadelerini okumalıdır.

Peçe ile psikoterapi veya danışmanlık yapılamaz.

​Bir doktorun sterilitenin ötesinde hastaya güven vermesi, ameliyathane dışındaki klinik ortamlarda yüz yüze iletişim kurması şarttır.

Araba kullanırken periferik görüşü (yan görüşü) kısıtlayan, kimlik kontrolü anında güvenlik zafiyeti oluşturan her eylem kamu düzenini bozar. Kamu otoritesinin, suçun önlenmesi (kamuflaj olarak peçenin kullanılması riski) ve kimlik tespiti amacıyla yüzün açık olmasını istemesi tamamen meşru ve haklı bir güvenlik gerekçesidir.

Kamusal alanda yemek yeme, imza/kimlik gerektiren işlemleri yürütme gibi en temel insani ve hukuki işlevler peçe sebebiyle birer eziyete dönüşür.

Din ise zulmü ve eziyeti kaldırmak için gelmiştir.

“Peçe, bir inanç ve din özgürlüğüdür” iddiasını ele alalım:

Din özgürlüğü, dinin aslından olan emirleri kapsar. Oysa peçe, dinin bir emri değildir, bölgesel bir kültürdür.

Özellikle Hanefi mezhebinde, kadının ticari hayatta, mahkemede şahitlikte ve sosyal ilişkilerde bulunabilmesi için yüzünün açık olması hukuki bir zorunluluk olarak görülmüştür (Serahsî, El-Mebsût, Cilt 10, s. 152).

İslam, insanı fıtratıyla barıştırmak ve hayatı kolaylaştırmak üzere gönderilmiş arı duru bir sistemdir.

Yüzün kapatılması eylemi (peçe); Kur’an’ın bütünsel ruhuna, Nebi’nin örnekliğine ve toplumsal hayatın sosyo-psikolojik gerçekliklerine aykırı, aşırılık barındıran kültürel bir uygulamadır.

İhlas ve takva, bireyin yüzünü toplumdan gizlemesinde değil; kalbini kötülüklerden, zihnini hurafelerden arındırarak insanlığa açık, şeffaf ve faydalı bir birey olmasında aranmalıdır.