Osmanlı Tarihindeki En Tartışmalı Konulardan Biri Olan “Nizam-ı Alem” İçin Kardeş Katli Meselesinin Analizi

Kur’anî bir perspektifle bu meseleyi analiz edelim:

​İslam hukukunda (fıkıh), suçun şahsiliği ve masum bir canın korunması en temel ilkedir.

Devletin bekâsı gibi soyut bir kavram, henüz hiçbir suç işlememiş bir bebeğin veya çocuğun hayatından üstün tutulamaz.

​Ayet: “Hiçbir günahkar, bir başkasının günahını yüklenmez.”

(En’âm, 164; İsrâ, 15).

Fatih Sultan Mehmet’in kanunnamesinde geçen “Her kime saltanat müyesser ola, nizam-ı alem için karındaşlarını katletmek münasip görülmüştür” ifadesi, bir “ihtimal” üzerine bina edilmiştir.

Oysa Kur’an, bir kişinin gelecekte isyan etme ihtimaline dayanarak cezalandırılmasını (kısas yapılmasını) kesinlikle yasaklar.

Bir bebek, babasının veya abisinin siyasi otoritesine tehdit oluşturabileceği varsayımıyla öldürülemez.

​Bazı tarihçilerin “zaruret” olarak sunduğu bu durum, aslında Kur’an’daki “Bir insanı öldüren bütün insanlığı öldürmüş gibidir” (Mâide, 32) prensibiyle çelişir.

​Ayet: “Kim, bir cana kıymayan veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayan bir kimseyi öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur.”

(Mâide, 32).

Firavun’un kendi tahtını korumak (kendi nizamını sürdürmek) için erkek çocukları katletmesi ile başka bir hükümdarın aynı amaçla çocuk katletmesi arasında vahyî açıdan bir fark yoktur.

Zulüm, failin kimliğine bakılarak meşrulaştırılamaz.

Kur’an, Firavun’un bu eylemini “azap” ve “zulüm” olarak niteler (Bakara, 49).

​Geleneksel tarih anlayışında, ecdadın yaptığı her şeyi hatasız görme eğilimi vardır.

Ancak Kur’an, hakikati ataların mirasında değil, vahiyle gelen adalette aramayı emreder.

​Ayet: “Onlara: ‘Allah’ın indirdiğine uyun’ denildiğinde, ‘Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz şeye uyarız’ derler. Ya ataları bir şey anlamamış ve doğruyu bulamamış idiyseler?”

(Bakara, 170).

Osmanlı padişahlarının dehası veya fetihleri, onların bazı uygulamalarının İslam dışı olduğu gerçeğini değiştirmez.

Bir müslüman için ölçü “ecdadın ne yaptığı” değil, “Nebilerin (as) getirdiği vahyin ne dediği”dir.

​”Siyaseten katl” kavramı, genellikle kamu yararı (Maslahat-ı Amme) kılıfıyla sunulur.

 Ancak İslam’da maslahat, vahyin önüne geçemez.

Eğer bir sistem, masum çocukların kanı üzerine kurulmak zorundaysa, o sistemin ahlaki meşruiyeti Kur’an’a göre tartışmalıdır. Resul ve Nebilerin hayatında, güç devşirmek için masumların feda edildiği tek bir örnek yoktur. Aksine, onlar adaleti tesis etmek için kendi canlarını ve mallarını ortaya koymuşlardır.

Siyasi zorunluluklar, Allah’ın koyduğu “can dokunulmazlığı” sınırını aşamaz.

Yanlış bir eylemin tarihsel olarak “açıklanabilir” olması, onun vahyî olarak “helal” veya “doğru” olduğu anlamına gelmez.

Burada asıl sorun “zihinsel prangalar”da yatıyor.

Kur’anın bu çağrısının neden bu kadar hayati önemde olduğunu analiz edelim:

​İslam hukukunda Maslahat-ı Mürsele (kamu yararı), ancak hakkında açık bir ayet veya hadis (nass) bulunmayan konularda geçerlidir.

“Öldürmeyeceksin” ve “Kimse başkasının günahını çekmez” gibi kesin hükümlerin (nass-ı kati) olduğu bir yerde, “devletin bekâsı” maslahat olarak ileri sürülemez.

Bir sistemin ayakta kalması için masum kanına ihtiyaç duyulması, o sistemin adalet üzerine değil, “güç” üzerine kurulduğunu gösterir.

Kur’an’da Resul ve Nebiler, gücü ellerine geçirdiklerinde adaleti feda etmemiş, aksine adaleti ikame etmek için güçlerini sınırlamışlardır.

“Hevasını ilah edinmek”

(Câsiye, 23).

Devletin veya hanedanın bekâsını mutlak hakikat yerine koymak, siyasi bir taassubun ötesinde inançsal bir savrulmadır.

​Kur’an, müslümanlardan her duyduklarını veya her gördükleri geleneği vahyî bir süzgeçten geçirmelerini ister.

“Ecdadımız yapmışsa bir hikmeti vardır” anlayışı, Kur’an’ın yerdiği “taklitçi zihniyetin” bir yansımasıdır.

​Ayet: “Onlar bir kötülük yaptıkları zaman: ‘Babalarımızı bu yolda bulduk, Allah da bize bunu emretti’ derler. De ki: ‘Allah kötülüğü emretmez. Allah’a karşı bilmediğiniz şeyleri mi söylüyorsunuz?'”

(A’râf, 28).

Bu ayet, yapılan hataya devletin bekası için “kutsal” bir kılıf uydurmanın, kadim bir insan kusuru olduğunu gösterir.

​”O dönemin şartları bunu gerektiriyordu” bahanesi, aslında vahyin evrenselliğine ve adaletin zamansızlığına bir saldırıdır.

Eğer adalet, dönemin şartlarına göre masum çocukları öldürebiliyorsa, o “adalet” değil, “konjonktürel bir zulümdür”.

​Ayet: “Ey iman edenler! Kendiniz, anne babanız ve en yakınlarınızın aleyhine de olsa, Allah için şahitlik yaparak adaleti titizlikle ayakta tutan kimseler olun.”

(Nisâ, 135).

Eğer bir yönetici, kendi evladını veya kardeşini “ileride sorun çıkarabilir” diye öldürüyorsa, bu ayetteki “yakınlarınızın aleyhine de olsa adaleti ayakta tutun” emrinin tam zıddını yapmış olur. Burada adalet, bir ihtimal uğruna can almayı değil, suç işlenene kadar o canı korumayı emreder.

Resul ve Nebilerin Örnekliği

​Tarih boyunca hiçbir Nebi, bir krallığı yıkılmasın veya davası zarar görmesin diye masum bir çocuğu kurban etmemiştir.

Firavun’un çocukları katletmesi “büyük bir imtihan ve zulüm” (Bakara, 49) olarak nitelendirilirken; aynı eylemi yapan bir Müslüman hükümdarı “şartlar öyle gerektiriyordu” diyerek aklamak, Kur’an’ın kavramsal bütünlüğüne aykırıdır.

İslam hukukunda bir kişinin canına ancak kısas (birini öldürmesi) veya yeryüzünde fiili olarak bozgunculuk çıkarması (silahlı isyan vb.) durumunda dokunulabilir. “İhtimal” üzerine ceza vermek, Kur’an’ın “hukuk” anlayışında yoktur.

Herşeyin en doğrusunu Allah bilir.