Modern Çağda Tekâsür: Daha Fazlasının Gölgesinde Unutulan Hayat
Sabah gözümüzü açtığımız ilk andan gece başımızı yastığa koyduğumuz son saniyeye kadar görünmez bir yarışın içindeyiz. Telefon ekranlarımızda başkalarının kusursuz görünen hayatlarını kaydırırken, zihnimizin arka planında tek bir cümle yankılanıyor: “Daha fazlası.” Daha büyük bir ev, son model bir araba, daha yüksek bir takipçi sayısı, daha gösterişli sofralar ve bitmek bilmeyen bir “ben de varım” çabası… Oysa bundan on dört asır önce Mekke’nin kızgın kumları üzerinde yankılanan sekiz kısa ayet, bugünün modern insanının kalbine tutulmuş en berrak ayna gibidir. Kur’an-ı Kerim’in 102. suresi olan Tekâsür Suresi, ilk kelimesiyle bizi adeta omuzlarımızdan tutup sarsar: “Elhâkümü’t-tekâsür” yani “Çoklukla övünmek sizi oyaladı.”
Bu ilahi uyarının arka planında ibretlik bir tarihî hadise yatar. İslam alimlerinin aktardığına göre, cahiliye döneminde Kureyş kabilesinin iki kolu olan Abdümenâfoğulları ile Sehmoğulları arasında bir üstünlük yarışı başlar. Önce servetlerini, develerini ve hayattaki adamlarını sayarak birbirlerine üstünlük kurmaya çalışırlar. Sayılar yetmeyince hızlarını alamayıp mezarlıklara gider, kabirlerin başında durarak ölmüş atalarını dahi saymaya başlarlar. İşte bu akıl tutulması üzerine nazil olan sure, sadece o günün kabilelerini değil, mezar taşlarıyla bile övünecek kadar dünyevileşen tüm çağların insanını hedef alır.
Bugün elimizde kabile listeleri yok belki ama cebimizde dijital vitrinlerimiz var. Modern zamanın “tekâsür”ü artık sadece altın ve gümüş biriktirmek değil; beğeni sayılarını, marka etiketlerini, kariyer basamaklarını ve tüketim hızını yarıştırmaktır. Sahip olduklarımızın bize hizmet etmesi gerekirken, biz sahip olamadıklarımızın kölesi haline geliyoruz. Oysa Peygamber Efendimiz (s.a.v.), insanın bu doyumsuz tabiatını şu çarpıcı sözlerle tarif etmiştir: “İnsanoğlunun iki vadi dolusu altını olsa, üçüncüsünü ister. İnsanoğlunun gözünü ancak toprak doldurur.” (Buhârî, Rikâk, 10). Tıpkı su içtikçe susayan bir yolcu gibi, dünyaya sarıldıkça ruhumuzdaki boşluk daha da büyüyor.
Suredeki en vurucu kırılma noktası ikinci ayette gelir: “Nihayet kabirleri ziyaret edersiniz.” Burada bahsedilen şey, ibret almak için yapılan bir mezarlık ziyareti değildir. İnsanın bu anlamsız çoğaltma yarışının, ancak bir gün kendisinin de o soğuk toprağın altına girmesiyle son bulacağına dair sarsıcı bir ironidir. Yarışırken ömrü tüketen insan, bitiş çizgisine vardığında elindeki her şeyi geride bırakmış olur.
Nitekim bir gün Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Tekâsür Suresi’ni okurken ashabına dönmüş ve şu hadis-i şerifi irad etmiştir: “İnsanoğlu ‘Malım, malım!’ der durur. Ey insanoğlu! Senin malından yiyip tükettiğin, giyip eskittiğin ve sadaka verip önden gönderdiğinden başka neyin var ki?” (Müslim, Zühd, 3). Bu nebevi ölçü, modern tüketim kültürünün bütün ezberlerini bozacak niteliktedir. Banka hesaplarımızdaki rakamlar, tapularımız ya da gardıroplarımız değil; sadece paylaştığımız iyilikler bizimle kabre gelecektir.
Surenin son ayeti ise o büyük yüzleşmenin habercisidir: “Sonra o gün, nimetlerden mutlaka hesaba çekileceksiniz.” Bu ayet indiğinde sahabe-i kiram büyük bir endişeye kapılmış ve “Ey Allah’ın Resulü, biz hurma ve sudan başka ne nimete sahibiz ki?” diye sormuşlardır. Efendimiz ise onlara içtikleri soğuk suyun, gölgelendikleri bir ağacın, sağlık ve huzurun bile birer nimet olduğunu hatırlatmıştır. Bugün musluklarımızdan akan sıcak sudan soframızdaki çeşit çeşit yiyeceklere, sağlıklı aldığımız her nefesten boşa harcadığımız saatlere kadar sayısız nimetin içindeyiz. Bütün bunların bir emanet olduğunu unutup sadece daha fazlasını biriktirmeye odaklanmak, asıl sınavı kaçırmak demektir.
Sonuç olarak Tekâsür Suresi, bize dünyadan el etek çekmemizi değil, dünyayı kalbimize koymamamızı öğütlüyor. Geminin yüzmesi için suya ihtiyacı vardır; ancak su geminin içine girerse onu batırır. Dünya malı, makam ve itibar da elimizde olduğu sürece bize hizmet eder; kalbimize girdiği an ise bizi boğar. Gelin, bugün dijital ekranların ve bitmeyen hırsların gürültüsünü biraz kısalım. Sahip olmadıklarımızın yasını tutmayı bırakıp, elimizdeki nimetlere şükretmenin ve gerçek yurt olan ahirete yatırım yapmanın huzuruna sığınalım. Çünkü günün sonunda geriye kalan tek gerçek, ne kadar biriktirdiğimiz değil, ne kadar paylaşabildiğimiz olacaktır.
Ayşen Toraman Küçükersöz

